Wspomnienia o Aleksandrze Stafińskim

W tym dniu zadumy, wspomnień osób, których już z nami nie ma chcemy przypomnieć jedną, dla nas ważna postać.

Aleksander Stafiński (1899-1968)

Historyk, archeolog, znawca i miłośnik historii Ziemi Szczecineckiej, założyciel reaktywowanego w 1958 roku Muzeum w Szczecinku i jego pierwszy kierownik. Urodził się 31 lipca 1899 roku w Łańcucie. Maturę uzyskał po ukończeniu gimnazjum w Rzeszowie, następnie rozpoczął studia na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, których jednak nie ukończył. Od 1927 roku Aleksander Stafiński zaczął uczyć historii w szkołach wiejskich powiatu sokolskiego. W tym czasie pracę pedagogiczną musiał i chciał dzielić ze swoją wielką i prawdziwą pasją – archeologią, której pozostał wierny właściwie do końca życia.

W sierpniu 1939 roku zostaje zmobilizowany, kampanię wrześniową kończy internowaniem, potem trafia do obozu pracy przymusowej w Szwajcarii. Po zakończeniu działań wojennych powraca do Polski, na krótko zatrzymuje się w Bydgoszczy, jesienią 1945 roku przyjeżdża do Szczecinka. Starosta powierza mu obowiązki kierownika Wydziału Zdrowia, otrzymuje też zadanie zorganizowania pierwszych placówek służby zdrowia w powiecie szczecineckim. Jednak i tu w Szczecinku zaczyna coraz bardziej oddawać się swojej prawdziwej pasji – dokumentowaniu historii regionu oraz ratowaniu i archiwizowaniu rozszabrowanych przez Rosjan i często potem przez nich zarzucanych i wręcz niszczonych zabytków archeologicznych. Wiele cennych i uratowanych przez Stafińskiego eksponatów trafiło do muzeów na terenie niemal całego Pomorza Zachodniego, pomagało mu w tym zbieractwie wielu ludzi, zwłaszcza nauczyciele, duchowieństwo. Jego wielkim marzeniem był reaktywowanie szczecineckiego muzeum, które istniało w naszym mieście przeszło 30 lat, do 1945 roku. Powołał Obywatelski Komitet Muzeum Szczecinka, który już w lipcu 1947 roku otrzymał od władz miejskich zabytkową wieżę św. Mikołaja. Radość społeczników trwała jednak krótko, a piętrzące się trudności coraz bardziej oddalały myśl o rychłym reaktywowaniu muzeum. I to aż na dziesięć długich lat, bowiem Muzeum Ziemi Szczecineckiej uroczyście otwarło swe podwoje dopiero 28 lutego 1958 roku, w 13 rocznicę zdobycia miasta przez Armię Czerwoną.

Aleksander Stafiński został oczywiście jego pierwszym kierownikiem. Zajmował się także działalnością naukową, współpracując z naukowcami z UAM w Poznaniu zinwentaryzował m.in. stanowiska archeologiczne miasta i jego najbliższych okolic. Interesował się także najnowszą historią Pomorza Środkowego, jest autorem kilku zapomnianych dziś legend szczecineckich. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Srebrnym Krzyżem Zasługi. Zmarł 7 grudnia 1968 roku. Pochowanym jest na Cmentarzu Komunalnym w Szczecinku.

Źródła:

• Urbanek Bogdan, Szczecineckie who’s who.., Szczecinek, 2010.
• Mateusz Zacharewicz, Aleksander Stafiński – „człowiek z wieży”, [w:] Archaeologia – Pomeranica – Musealia. Studia z okazji 80. urodzin Ignacego Skrzypka, red. nauk. Andrzej Kasprzak, Andrzej Kuczkowski, Marcin Krzepkowski, Koszalin 2020.