Losy Polaków na terenie obecnej gminy Szczecinek w latach 1939–1945.

  • Muzeum Regionalne w Szczecinku

2 listopada w Muzeum Regionalne w Szczecinku odbyło się spotkanie zorganizowane przez Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Szczecinku, poświęcone niezwykle ważnemu, a wciąż mało znanemu fragmentowi historii ziemi szczecineckiej.

Pan Dariusz Trawiński, szczecinecki regionalista i pasjonat historii, zaprezentował wyniki swoich ośmioletnich poszukiwań dotyczących losów Polaków na terenie obecnej gminy Szczecinek w latach 1939–1945.

Dzięki zgromadzonym przez niego dokumentom, fotografiom, wspomnieniom świadków, aktom zgonów, materiałom archiwalnym z wielu archiwów państwowych i Instytutu Pamięci Narodowej mogliśmy poznać historie ludzi, którzy w czasie II wojny światowej znaleźli się na tych terenach wbrew własnej woli.

Byli wśród nich polscy jeńcy wojenni i robotnicy przymusowi, pozbawieni wolności, zmuszani do ciężkiej pracy i poddawani represjom. Szczególnie poruszające były indywidualne losy konkretnych osób, ich cierpienie i dramatyczne doświadczenia, ale także próby zachowania godności, miłości i wzajemnej pomocy w nieludzkich warunkach.

Wśród osób, których historie zostały przedstawione, znaleźli się między innymi:

  • Włodzimierz Bojko – żołnierz kampanii wrześniowej, jeniec wojenny, przetrzymywany między innymi w obozie Westfalenhof koło Kłomina; zachowały się jego wspomnienia z niewoli.
  • Eugeniusz Kunderman – polski jeniec i robotnik przymusowy we wsiach Łabędź i Turowo; jego losy dokumentują zachowane wspomnienia.
  • Józef Michalczyszyn – polski robotnik przymusowy w Mieszałkach, gdzie przebywał od 1941 roku.
  • Antoni Malicki – żołnierz września 1939 roku, jeniec wojenny, a następnie robotnik przymusowy w Szczecinku i Żółtnicy.
  • Anna i Antoni Wiśniewscy – wraz z dwojgiem dzieci wywiezieni w 1942 roku do pracy przymusowej w majątku we wsi Dziki.
  • Bolesław Szulc i Franciszka Rączka – przywiezieni na roboty przymusowe z różnych stron Polski. Ich historia jest także opowieścią o miłości w niewoli. Pobrali się 28 października 1945 roku.
  • Franciszek Mazij – po wojnie zamieszkał z żoną Ireną w Dworskowie (Miękowie); jego wspomnienia dotyczą niewoli w Turowie.
  • Tadeusz Łoszewski – autor wspomnień dotyczących pobytu w niewoli we Gwdzie Wielkiej.

Prelegent przybliżył również tragiczne losy Polaków, którzy zmarli w niemieckiej niewoli, zostali zamordowani lub nie wytrzymali okrutnych warunków życia.

Wśród osób zmarłych w niemieckiej niewoli, wymienionych przez Dariusza Trawińskiego na podstawie zachowanych aktów zgonów i zeznań świadków, znaleźli się:

  • Józef Nowak – zmarł w Jeleninie;
  • Franciszek Gracka – zmarł w Parsęcku;
  • Marian Kopczyński – zmarł w Wilczych Laskach;
  • Stanisław Siwek – zmarł w Drawieniu;
  • Stanisław Siurek – zmarł w Wierzchowie;
  • Andrzej Drygała – wymieniony z zastrzeżeniem znaku zapytania, zmarły w Sitnie;
  • Józef Komorowski – zmarł w Sitnie;
  • Andrzej Gwiazda – zmarł w Malechowie koło Sporego.

Szczególnie wstrząsające były historie osób, które odebrały sobie życie, nie mogąc dłużej znieść warunków niewoli:

  • Tadeusz Gwiazda (1922–1943) – nie wytrzymał warunków niewoli i powiesił się nad jeziorem Smolęsko. Został pochowany na cmentarzu w Nowym Gonnem.
  • Helena Maliszewska, zaledwie piętnastoletnia robotnica przymusowa w Marcelinie, maltretowana i bita, popełniła samobójstwo 20 grudnia 1944 roku, rzucając się do stawu. Jej ciało odnaleziono w maju 1945 roku.

Mogliśmy także usłyszeć o Polakach zamordowanych przez Gestapo:

  • Andrzej Ozgowicz (1913–1941) – powieszony w Parsęcku 4 grudnia 1941 roku.
  • Bolesław Stachowiak (1914–1942) – powieszony przez funkcjonariuszy Gestapo jesienią 1942 roku w Wilczych Laskach.
  • Stanisław Jakubiec (1914–1942) – powieszony 8 października 1942 roku przy młynie Papkego w Żółtnicy.
  • Józef Soczka (1920–1943) – zamordowany w niewyjaśnionych okolicznościach wiosną 1943 roku.
  • Kazik Korczewski (1918–1943) – powieszony latem 1943 roku we Gwdzie Wielkiej.

Osobną część spotkania poświęcono działalności konspiracyjnej organizacji ODRA, którą założył płk Witold Dzierżykraj-Morawski, ps. „Wallenrod”. Jej członkami byli między innymi polscy jeńcy wojenni i robotnicy przymusowi. Batalion działający na terenie obecnej gminy Szczecinek dowodzony był przez Feliksa Itrycha. Organizacja prowadziła działalność wywiadowczą, rozpoznawała niemieckie umocnienia i rozmieszczenie wojsk, prowadziła nasłuch radiowy, kolportowała wiadomości oraz pomagała zbiegłym jeńcom.

Latem 1944 roku doszło do dekonspiracji organizacji, po której nastąpiły masowe aresztowania.

Wśród ofiar znaleźli się:

  • Piotr Moskwa (1912–1944) – aresztowany i wywieziony do KL Mauthausen-Gusen, gdzie zmarł 23 grudnia 1944 roku.
  • Feliks Itrych (1910–1945) – dowódca batalionu Odry działającego na naszym terenie; zginął w KL Mauthausen 11 stycznia 1945 roku.

Bardzo serdecznie dziękujemy Panu Dariuszowi Trawińskiemu za przyjęcie zaproszenia, ogrom pracy włożonej w poszukiwania oraz zgodę na zaprezentowanie efektów swojej pracy. Dziękujemy za przywracanie pamięci o ludziach, których losy przez dziesięciolecia pozostawały nieznane, oraz za podzielenie się z nami tak cennymi materiałami i odkryciami.
Słowa podziękowania kierujemy również do wszystkich Państwa, którzy tak licznie przybyli do Muzeum. Takie spotkania przypominają nam, jak ważna jest pamięć o przeszłości.

Historia to nie tylko daty, bitwy i wielkie wydarzenia. To przede wszystkim losy konkretnych osób, ludzi mających swoje rodziny, marzenia i plany, brutalnie przerwane przez wojnę. Pamięć o nich jest naszym obowiązkiem. Pozwala oddać należny szacunek ofiarom, ocalić od zapomnienia ich historie i przekazać prawdę kolejnym pokoleniom. Nie możemy pozwolić, aby bezimienne mogiły, zapomniane miejsca śmierci Polaków i ich tragiczne losy zniknęły z naszej świadomości.

To nie ostatnie spotkanie z Panem Dariuszem Trawińskim.

W przyszłym roku planujemy kolejne, bo zgromadzone przez Pana Darka materiały i jego wiedza o historii Polaków w czasie II wojny światowej i tuż po wojnie na terenie obecnego powiatu szczecineckiego jest imponująca.

Dziękujemy za wspólnie spędzony czas i zapraszamy na następne spotkania z historią organizowane przez Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Szczecinku.

Fot. Zbiory MRwSz oraz PTH Szczecinek

Aktualności
Losy Polaków na terenie obecnej gminy Szczecinek w latach 1939–1945. 16 - 11 -2026
Losy Polaków na terenie obecnej gminy Szczecinek w latach 1939–1945.

2 listopada w Muzeum Regionalne w Szczecinku odbyło się spotkanie zorganizowane przez Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Szczecinku, poświęcone niezwykle ważnemu, a wciąż mało znanemu fragmentowi historii ziemi szczecineckiej.

Chcesz być zawsze na bieżąco? Zawsze aktualne informacje najszybciej znajdziesz je na Facebooku
Śledź nasz porofil
Facebook