2 listopada w Muzeum Regionalne w Szczecinku odbyło się spotkanie zorganizowane przez Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Szczecinku, poświęcone niezwykle ważnemu, a wciąż mało znanemu fragmentowi historii ziemi szczecineckiej.
Pan Dariusz Trawiński, szczecinecki regionalista i pasjonat historii, zaprezentował wyniki swoich ośmioletnich poszukiwań dotyczących losów Polaków na terenie obecnej gminy Szczecinek w latach 1939–1945.
Dzięki zgromadzonym przez niego dokumentom, fotografiom, wspomnieniom świadków, aktom zgonów, materiałom archiwalnym z wielu archiwów państwowych i Instytutu Pamięci Narodowej mogliśmy poznać historie ludzi, którzy w czasie II wojny światowej znaleźli się na tych terenach wbrew własnej woli.
Byli wśród nich polscy jeńcy wojenni i robotnicy przymusowi, pozbawieni wolności, zmuszani do ciężkiej pracy i poddawani represjom. Szczególnie poruszające były indywidualne losy konkretnych osób, ich cierpienie i dramatyczne doświadczenia, ale także próby zachowania godności, miłości i wzajemnej pomocy w nieludzkich warunkach.
Wśród osób, których historie zostały przedstawione, znaleźli się między innymi:
Prelegent przybliżył również tragiczne losy Polaków, którzy zmarli w niemieckiej niewoli, zostali zamordowani lub nie wytrzymali okrutnych warunków życia.
Wśród osób zmarłych w niemieckiej niewoli, wymienionych przez Dariusza Trawińskiego na podstawie zachowanych aktów zgonów i zeznań świadków, znaleźli się:
Szczególnie wstrząsające były historie osób, które odebrały sobie życie, nie mogąc dłużej znieść warunków niewoli:
Mogliśmy także usłyszeć o Polakach zamordowanych przez Gestapo:
Osobną część spotkania poświęcono działalności konspiracyjnej organizacji ODRA, którą założył płk Witold Dzierżykraj-Morawski, ps. „Wallenrod”. Jej członkami byli między innymi polscy jeńcy wojenni i robotnicy przymusowi. Batalion działający na terenie obecnej gminy Szczecinek dowodzony był przez Feliksa Itrycha. Organizacja prowadziła działalność wywiadowczą, rozpoznawała niemieckie umocnienia i rozmieszczenie wojsk, prowadziła nasłuch radiowy, kolportowała wiadomości oraz pomagała zbiegłym jeńcom.
Latem 1944 roku doszło do dekonspiracji organizacji, po której nastąpiły masowe aresztowania.
Wśród ofiar znaleźli się:
Bardzo serdecznie dziękujemy Panu Dariuszowi Trawińskiemu za przyjęcie zaproszenia, ogrom pracy włożonej w poszukiwania oraz zgodę na zaprezentowanie efektów swojej pracy. Dziękujemy za przywracanie pamięci o ludziach, których losy przez dziesięciolecia pozostawały nieznane, oraz za podzielenie się z nami tak cennymi materiałami i odkryciami.
Słowa podziękowania kierujemy również do wszystkich Państwa, którzy tak licznie przybyli do Muzeum. Takie spotkania przypominają nam, jak ważna jest pamięć o przeszłości.
Historia to nie tylko daty, bitwy i wielkie wydarzenia. To przede wszystkim losy konkretnych osób, ludzi mających swoje rodziny, marzenia i plany, brutalnie przerwane przez wojnę. Pamięć o nich jest naszym obowiązkiem. Pozwala oddać należny szacunek ofiarom, ocalić od zapomnienia ich historie i przekazać prawdę kolejnym pokoleniom. Nie możemy pozwolić, aby bezimienne mogiły, zapomniane miejsca śmierci Polaków i ich tragiczne losy zniknęły z naszej świadomości.
To nie ostatnie spotkanie z Panem Dariuszem Trawińskim.
W przyszłym roku planujemy kolejne, bo zgromadzone przez Pana Darka materiały i jego wiedza o historii Polaków w czasie II wojny światowej i tuż po wojnie na terenie obecnego powiatu szczecineckiego jest imponująca.
Dziękujemy za wspólnie spędzony czas i zapraszamy na następne spotkania z historią organizowane przez Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Szczecinku.
Fot. Zbiory MRwSz oraz PTH Szczecinek